Brčeli - O mjestu

U basenu Skadarskog jezera nalazi se Crmnička regija od davnina poznata po uzgoju vinove loze i proizvodnji domaće rakije i crnog vina „Vranac“, vrhunskog kvaliteta.

Smještena između Paštrovića i Skadarskog jezera, na jugu je ograđena planinama Sutormanom i Rumijom. Crmnica je najplodniji kraj Crne Gore. Pored ostalog tu uspijeva razno južno voće. Poznata je ne samo po vinogradima i medu od pelina, već i po sirevima, naročito rijetkoj i veoma zdravoj vrsti- kozijem siru. U Crmnici ima i izvora petroleja.

Prvi pomen o Crmnici imamo u Ljetopisu popa Dukljanina u drugoj polovini 12. vijeka, gdje se u latinskoj redakciji, kao jedna od oblasti Zete navodi i Cermeniza. U 13. vijeku je bila gusto naseljena i tada je u njoj bilo i Arbanasa kao pastira. Iz ovog kraja potiče i vladika Arsenije Plamenac, koji je od 1781. do 1784. godine upravljao Crnom Gorom.

Crmnička sela karakterišu upečatljive kamene podzide i međe koje generišu vizuelni identitet ulica i prolaza, kao i karakteristično kameno gumno. Ono što je odlika samih kuća je svakako prisustvo voltova- zasvedenih poluotvorenih prostora u prizemlju kuće, čiji je zatvoreni dio konoba. Kod nekih je vidljivo i prisustvo otvora malih dimenzija- puškarnica  kao i portela- unutrašnje komunikacije sa konobom. Fasade karakterišu panjege- niše u zidu za odlaganje predmeta. One se nalaze i u enterijeru, najčešće u zoni oko ognjišta.

U crmničkoj regiji se nalazi selo Donji Brčeli na 300m nadmorske visine. Ima povoljan položaj i infrastrukturu: udaljeno od mora 18 km, od Cetinja 21 km, od Podgorice 36 km, tako da spaja kontinentalni i primorski pojas. U 15.vijeku Jelena Balšić je tu podigla manastir, u okviru kojeg se nalazi crkva Svetog Nikole. U nepoznato vrijeme crkva je srušena, a na njenim temeljima je podignuta nova većih dimenzija krajem 19. vijeka, u vrijeme knjaza Nikole. Njenu unutrašnjost krasi ikonostas Vasilija Đinovskog iz 1910. godine. Kako se vjeruje, tu je stolovao a kasnije ubijen i sahranjen Šćepan Mali, koji je vladao Crnom Gorom od 1767-1773. godine.

Nešto visočije su smješteni Gornji Brčeli u čijem središtu je početkom 18.vijeka vladika Danilo osnovao Manastir Gornji Brčeli kao svoju zimsku rezidenciju, u narodu poznatu pod imenom „Manastir Petrovića“. Danas je tu smješten ženski manastir sa konacima i posjeduje zbirku ikona pravljenih od strane sljedbenika škole ikonopisa Svete Gore. Ikonostas u crkvi je rad Petra Čolanovića iz 1928. godine. Na nekih 50 m udaljenosti od manastira se nalazi kuća Jovana Tomaševića, osnivača komunističke partije CG. Postoji legenda da je kod manastira Sveti Petar Cetinjski zasadio drvo oraha koje je suvo do Trojičinog dana, a poslije njega olista.